و اسير خواسته‌ها و أميال نفسانى مىداند و احوال او را متغيّر معرّفى مىكند : چو خشم غالب شد ، كعبه را بسوزى در * چو حرص چيره شَوَد ، بركشى ز مُرده كفن ( 141 ) حرص ، دانى چيست ؟ رو به بازىِ طبعِ خسيس * خشم ، دانى چيست ؟ سگ‌رويىِ نفسِ نابكار آهوىِ تست اين پلنگى و سگى و روبهى * بگذر أرْ مردى ازينان ، هم بهمشان وا گذار ( 142 ) او به خوبى مىداند كه آدمىزاده ، طرفه معجونى است مركّب از خوى فرشته و حيوان و با اين آگاهى ، در شيوهء رفتار انسانى به استوا و اعتدال معتقد است : اگر نباشى مردم ، دد و ستور مباش * و گر فرشته نباشى ، مباش اهريمن ( 143 ) او كمال روحانى انسان را وصول به مرحلهء « عدم تمايل روح به جهت نفى يا اثبات » مىداند و بر اين باور است كه انسان در برابر بود و نبود ، شادمان و يا غمگين نبايد باشد : اگر جهان همه زانِ تو گشت ، لا تَفْرَحْ « 1 » * و گر همه ز تو غايب شدست ، لا تَحْزَنْ « 2 » ( 144 ) جمال الدّين محمّد بن عبد الرزّاق ، ستيزه‌جويى با نوع انسانى را زشت و ناپسند مىشمارد خاصّه اين كه افراد جامعه همكيش نيز باشند . چه تربيت راستين اسلامى ، جمال الدّين محمّد بن عبد الرزّاق را به زيور « بىآزارى » آراسته است :

--> ( 1 ) - اشارهء به آيهء 76 سوره 28 ( القصص ) در قرآن كريم : . . . لا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ - آن‌قدر مغرور و شادمان ( به ثروت خود ) مباش ، كه خدا ، هرگز مردم پرغرور و نشاط را دوست ندارد . ( 2 ) - اشاره به آيهء 39 سورهء ( التوبه ) قرآن كريم دارد . . . لا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنا . . . مترس كه خدا با ما است .